Мы любим и зиму (Беҙ ҡышты ла яратабыҙ)

Введение

Зима в Башкортостане — долгая, снежная и по-своему прекрасная. Земля укрывается белым одеялом, реки замерзают, а воздух становится чистым и морозным. Многие думают, что зима — это только холод и скука, но на самом деле это время весёлых игр, тёплых праздников и уютных вечеров. По-башкирски зима — ҡыш [ҡыш], и башкиры говорят: «Беҙ ҡышты ла яратабыҙ» [беҙ ҡышты ла яратабыҙ] — «Мы любим и зиму». На этом уроке мы научимся рассказывать о зиме, зимних занятиях и погоде, а главное — говорить о том, что мы любим, с помощью глагола ярау (любить).

Ҡыш [ҡыш] — зима. Ҡышын [ҡышын] — зимой. Ҡышҡы [ҡышҡы] — зимний. Ҡар [ҡар] — снег. Һыуыҡ [һыуыҡ] — мороз, холод. Боҙ [боҙ] — лёд. Эти слова — основа для рассказа о зиме по-башкирски.

Зимняя лексика

Чтобы говорить о зиме, нужно знать главные слова:

Слово	Произношение	Перевод
ҡыш	[ҡыш]	зима
ҡар	[ҡар]	снег
һыуыҡ	[һыуыҡ]	мороз, холод
боҙ	[боҙ]	лёд
буран	[буран]	метель, буран
ҡышҡы	[ҡышҡы]	зимний

Ҡышын ҡар яуа [ҡышын ҡар яуа] — зимой идёт снег. Тышта бик һыуыҡ [тышта бик һыуыҡ] — на улице очень холодно. Бөгөн буран [бөгөн буран] — сегодня метель.

Грамматика: глагол ярау (любить)

Главный глагол этого урока — ярау [ярау] (любить). С его помощью мы говорим, что нам нравится. В настоящем времени он спрягается так:

Лицо	Форма	Произношение	Перевод
мин (я)	яратам	[мин яратам]	я люблю
һин (ты)	яратаһың	[һин яратаһың]	ты любишь
ул (он/она)	ярата	[ул ярата]	он любит
беҙ (мы)	яратабыҙ	[беҙ яратабыҙ]	мы любим

Мин ҡышты яратам [мин ҡышты яратам] — я люблю зиму. Беҙ ҡышты ла яратабыҙ [беҙ ҡышты ла яратабыҙ] — мы любим и зиму. Ул ҡарҙы ярата [ул ҡарҙы ярата] — он любит снег.

Обрати внимание: после глагола ярау слово стоит в винительном падеже. Ҡыш (зима) → ҡышты (зиму), ҡар (снег) → ҡарҙы (снег).

Грамматика: зимние прилагательные

Чтобы описать зиму, используй прилагательные. Они делают рассказ ярким и живым.

Прилагательное	Произношение	Перевод
һыуыҡ	[һыуыҡ]	холодный
ҡарлы	[ҡарлы]	снежный
боҙло	[боҙло]	ледяной
ап-аҡ	[ап-аҡ]	белый-белый
матур	[матур]	красивый

Ҡышҡы тәбиғәт бик матур [ҡышҡы тәбиғәт бик матур] — зимняя природа очень красивая. Ап-аҡ ҡар ята [ап-аҡ ҡар ята] — лежит белый-белый снег. Һыуыҡ көн [һыуыҡ көн] — морозный день.

Зимние занятия

Зима — это не только холод, но и весёлые развлечения. Вот зимние занятия по-башкирски:

Занятие	Башкирский	Произношение
кататься на лыжах	саңғыла йөрөү	[саңғыла йөрөү]
кататься на санках	сана менән шыуыу	[сана менән шыуыу]
играть в снежки	ҡар бәрешеү	[ҡар бәрешеү]
лепить снеговика	ҡар бабай яһау	[ҡар бабай яһау]
кататься на коньках	конькиҙа шыуыу	[конькиҙа шыуыу]

Ҡышын беҙ саңғыла йөрөйбөҙ [ҡышын беҙ саңғыла йөрөйбөҙ] — зимой мы катаемся на лыжах. Балалар ҡар бәрешә [балалар ҡар бәрешә] — дети играют в снежки.

Зимняя одежда

Зимой в Башкортостане очень холодно, поэтому нужно тепло одеваться:

Слово	Произношение	Перевод
тун	[тун]	шуба
бейәләй	[бейәләй]	варежки
ҡолаҡсын	[ҡолаҡсын]	шапка-ушанка
итек	[итек]	валенки, сапоги
шарф	[шарф]	шарф

Ҡышын мин тун кейәм [ҡышын мин тун кейәм] — зимой я надеваю шубу. Бейәләй ҡулды йылыта [бейәләй ҡулды йылыта] — варежки согревают руки.

Зимние праздники и традиции

Зима — время самых любимых праздников. По-башкирски Новый год — Яңы йыл [яңы йыл], Рождество — Раштыуа [раштыуа]. В эти дни семьи собираются вместе, наряжают ёлку и дарят подарки.

Яңы йыл — иң яҡшы байрам [яңы йыл — иң яҡшы байрам] — Новый год — самый лучший праздник. Ҡышҡы байрамдарҙа беҙ бүләктәр алабыҙ [ҡышҡы байрамдарҙа беҙ бүләктәр алабыҙ] — на зимних праздниках мы получаем подарки.

Сравнение времён года

Чтобы сказать, что ты любишь и зиму, и лето, используй слово сағыштырыу (сравнивать). В башкирском языке для сравнения часто используют частицу ла/лә (и, тоже) и слово ә (а). Времена года: йәй (лето), ҡыш (зима), яҙ (весна), көҙ (осень).

Мин йәйҙе лә, ҡышты ла яратам [мин йәйҙе лә, ҡышты ла яратам] — я люблю и лето, и зиму. Йәй йылы, ә ҡыш һыуыҡ [йәй йылы, ә ҡыш һыуыҡ] — летом тепло, а зимой холодно.

Пословицы о зиме

В башкирской культуре зима занимает важное место. Пословицы передают народную мудрость о зиме:

Пословица	Произношение	Перевод
Ҡыш — йәйгә әҙерлек	[ҡыш — йәйгә әҙерлек]	Зима — подготовка к лету
Ҡыш ҡарлы булһа, йәй уңышлы була	[ҡыш ҡарлы булһа, йәй уңышлы була]	Если зима снежная, лето будет урожайным
Ҡыштың һыуығы — йәйҙең йылыһы	[ҡыштың һыуығы — йәйҙең йылыһы]	Холод зимы — тепло лета

Ҡыш ҡарлы булһа, йәй уңышлы була [ҡыш ҡарлы булһа, йәй уңышлы була] — если зима снежная, лето будет урожайным.

Мини-диалог: любим зиму

• Айгөл: Һин ҡышты яратаһыңмы? [һин ҡышты яратаһыңмы?] — Ты любишь зиму?
• Айрат: Эйе, мин ҡышты бик яратам! [эйе, мин ҡышты бик яратам!] — Да, я очень люблю зиму!
• Айгөл: Ҡышын һин нимә эшләйһең? [ҡышын һин нимә эшләйһең?] — Что ты делаешь зимой?
• Айрат: Мин саңғыла йөрөйөм һәм ҡар бәрешәм. Ә һин? [мин саңғыла йөрөйөм һәм ҡар бәрешәм. ә һин?] — Я катаюсь на лыжах и играю в снежки. А ты?
• Айгөл: Мин дә ҡышты яратам! Беҙ ҡышты ла яратабыҙ! [мин дә ҡышты яратам! беҙ ҡышты ла яратабыҙ!] — Я тоже люблю зиму! Мы любим и зиму!

Заключение

Зима — удивительное время года, и теперь ты знаешь, как рассказать о ней по-башкирски. Ты выучил зимнюю лексику (ҡыш, ҡар, һыуыҡ, боҙ), научился спрягать глагол ярау (яратам, яратаһың, ярата, яратабыҙ), описывать зимние занятия (саңғыла йөрөү, ҡар бәрешеү), зимнюю одежду (тун, бейәләй) и зимние праздники (Яңы йыл). А главное — ты можешь сказать: «Беҙ ҡышты ла яратабыҙ» — «Мы любим и зиму». Помни пословицу: «Ҡыш ҡарлы булһа, йәй уңышлы була» — если зима снежная, лето будет урожайным. Люби зиму, и она подарит тебе много радости!